מילים (2 גרסאות)
בַּיִת קָט עוֹמֵד בָּרְחוֹב, וְכֻלּוֹ שַׁלְוָה וּדְמִי
בַּעֲלִיַּת הַגַּג שָׁם גָּרָה רֵיזְל הַיְּקָרָה שֶׁלִּי
מִדֵּי עֶרֶב אֵחָפֵזָה אֶל בֵּיִת חֶמְדָּתִי
וּבְקוֹל אֶשְׁרֹק לָהּ: "רֵיזְל, רְדִי, רְדִי, רְדִי".
הָאֶשְׁנָב נִפְתָּח מִיָּד, מִישֶׁהוּ רוֹמֵז אֵלַי
וּבִדְמִי הָרְחוֹב בּוֹקֵעַ צְלִיל קוֹלָהּ שֶׁל רֵיזְלֶע:
"חֲבִיבִי, חַכֵּה עוֹד רֶגַע, אֶתְפַּנֶּה מִיָּד
עוֹד מְעַט אֵרֵד לְמַטָּה, חַד תְּרֵי תְּלַת".
אֲטַיֵּל עַלִּיז, אָשִׁיר, אֲפַצַּח לִי גַּרְגִּירִים
וּפִתְאוֹם אֶשְׁמַע צְעָדֶיהָ עַל דְּרָגוֹת מִדַּרְדְּרִים
אַךְ יָרְדָה מֵעַל, חִבַּקְתִּי אֶת גּוּפָהּ הָרַךְ
בְּרֹאשָׁהּ דּוּמָם נָשַׁקְתִּי כָּךְ, כָּךְ, כָּךְ.
"אֲבַקֶּשְׁךָ, דּוּדְ'לֶע, אַל תִּקְרָא לִי בִּשְׁרִיקָה
"שׁוּב יִשְׁרֹק", אִמִּי אוֹמֶרֶת בְּרֻגְזָה, הִיא אֲדוּקָה
אֵין שְׁרִיקָה מִמִּנְהָגֵנוּ, זוֹ מִדָּה שֶׁל גּוֹי
קְרָא פָּשׁוּט בִּלְשׁוֹן אִמֵּנוּ: בּוֹאִי, בּוֹאִי, בּוֹאִי".
אֲטַיֵּל עַלִּיז, אָשִׁיר, אֲפַצַּח לִי גַּרְגִּירִים
עוֹד אֶשְׁמַע צַעֲדֵי רַגְלֶיהָ עַל דְּרָגוֹת מִדַּרְדְּרִים
שׁוּב עָטוּף דְּמָמָה הַבַּיִת וְהָרְחוֹב מַחְרִישׁ
בַּחֲלוֹם בַּקְּרִינִי, רֵיזְל, חִישׁ, חִישׁ, חִישׁ!
בַּעֲלִיַּת הַגַּג שָׁם גָּרָה רֵיזְל הַיְּקָרָה שֶׁלִּי
מִדֵּי עֶרֶב אֵחָפֵזָה אֶל בֵּיִת חֶמְדָּתִי
וּבְקוֹל אֶשְׁרֹק לָהּ: "רֵיזְל, רְדִי, רְדִי, רְדִי".
הָאֶשְׁנָב נִפְתָּח מִיָּד, מִישֶׁהוּ רוֹמֵז אֵלַי
וּבִדְמִי הָרְחוֹב בּוֹקֵעַ צְלִיל קוֹלָהּ שֶׁל רֵיזְלֶע:
"חֲבִיבִי, חַכֵּה עוֹד רֶגַע, אֶתְפַּנֶּה מִיָּד
עוֹד מְעַט אֵרֵד לְמַטָּה, חַד תְּרֵי תְּלַת".
אֲטַיֵּל עַלִּיז, אָשִׁיר, אֲפַצַּח לִי גַּרְגִּירִים
וּפִתְאוֹם אֶשְׁמַע צְעָדֶיהָ עַל דְּרָגוֹת מִדַּרְדְּרִים
אַךְ יָרְדָה מֵעַל, חִבַּקְתִּי אֶת גּוּפָהּ הָרַךְ
בְּרֹאשָׁהּ דּוּמָם נָשַׁקְתִּי כָּךְ, כָּךְ, כָּךְ.
"אֲבַקֶּשְׁךָ, דּוּדְ'לֶע, אַל תִּקְרָא לִי בִּשְׁרִיקָה
"שׁוּב יִשְׁרֹק", אִמִּי אוֹמֶרֶת בְּרֻגְזָה, הִיא אֲדוּקָה
אֵין שְׁרִיקָה מִמִּנְהָגֵנוּ, זוֹ מִדָּה שֶׁל גּוֹי
קְרָא פָּשׁוּט בִּלְשׁוֹן אִמֵּנוּ: בּוֹאִי, בּוֹאִי, בּוֹאִי".
אֲטַיֵּל עַלִּיז, אָשִׁיר, אֲפַצַּח לִי גַּרְגִּירִים
עוֹד אֶשְׁמַע צַעֲדֵי רַגְלֶיהָ עַל דְּרָגוֹת מִדַּרְדְּרִים
שׁוּב עָטוּף דְּמָמָה הַבַּיִת וְהָרְחוֹב מַחְרִישׁ
בַּחֲלוֹם בַּקְּרִינִי, רֵיזְל, חִישׁ, חִישׁ, חִישׁ!
שטייט זיך דאָרט אין געסעלע
שטיל פֿאַרטראַכט אַ הײַזעלע,
דרינען אויפֿן בוידעמשטיבל
וווינט מײַן טײַער רייזעלע.
יעדן אָוונט פֿאַרן הײַזל
דריי איך זיך אַרום,
כ'גיב אַ פֿײַף און רוף אויס: – רייזל,
קום, קום, קום!
עפֿנט זיך אַ פֿענצטערל,
וואַכט אויף ס'אַלטע הײַזעלע
און באַלד קלינגט אין שטילן געסל
אַ זיס קול, ס'רעדט רייזעלע:
– נאָך אַ ווײַלע וואַרט, מײַן ליבער,
באַלד וועל איך זײַן פֿרײַ,
גיי זיך נאָך אַ פּאָר מאָל איבער –
איינס, צוויי, דרײַ!
גיי איך מיר אַ פֿריילעכער,
זינג און קנאַק מיר ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך שפּרינגען
אירע דראָבנע פֿיסעלעך;
שוין אַראָפּ פֿון לעצטן טרעפּל,
כ'נעם זי ליב אַרום,
כ'גיב איר שטיל אַ קוש אין קעפּל –
– קום, קום, קום!
– כ'וועל דיך בעטן, דודל,
זאָלסט אַרויף נישט פֿײַפֿן מער.
– הערסט, ער פֿײַפֿט שוין, זאָגט די מאַמע,
זי איז פֿרום, ס'פֿאַרדריסט איר זייער,
– פֿײַפֿן – זאָגט זי – איז נישט ייִדיש,
ס'פּאַסט נאָר בלויז פֿאַר „זיי“.
גיב אַ צייכן פּראָסט אויף ייִדיש –
איינס, צוויי, דרײַ!
– כ'וועל פֿון הײַנט נישט פֿײַפֿן מער,
ד'רויף גיב איך אַ שבֿועהלע,
דיר צוליב וועל איך אַפֿילו
ווערן פֿרום, מײַן צנועהלע,
כ'וועל זײַן, ווען דו ווילסט נאָר, רייזל,
ווי דײַן מאַמע פֿרום,
יעדן שבת גיין אין קלײַזל –
קום, קום, קום!
– כ'גלייב עס דיר, מײַן ליבינקער,
און דערפֿאַר, דיר, דודל,
שטריק איך אַ שיין תּפֿילין־זעקל
מיט אַ מגן־דודל;
ווען געפֿעלן ס'וועט אין קלײַזל,
זאָגן זאָלסטו זיי:
ס'האָט געשטריקט מײַן ליבע רייזל –
איינס, צוויי דרײַ!
– כ'דאַנק פֿאַר דײַן מתּנהלע,
כ'ליב אַזוי דיך רייזעלע!
כ'ליב דײַן מאַמען, כ'ליב דאָס געסל,
כ'ליב דאָס אַלטע הײַזעלע,
כ'ליב די שטיינדלעך לעבן הײַזל –
טרעטסט אויף זיי אַרום,
הער, דײַן מאַמע רופֿט שוין: רייזל,
קום, קום, קום!
גיי איך מיר אַ פֿריילעכער,
זינג און קנאַק מיר ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך לויפֿן
אירע דראָבנע פֿיסעלעך –
ווידער שטייט פֿאַרטראַכט דאָס הײַזל,
ס'געסל ווידער שטום:
קום צו מיר אין חלום, רייזל,
קום, קום, קום!
שטיל פֿאַרטראַכט אַ הײַזעלע,
דרינען אויפֿן בוידעמשטיבל
וווינט מײַן טײַער רייזעלע.
יעדן אָוונט פֿאַרן הײַזל
דריי איך זיך אַרום,
כ'גיב אַ פֿײַף און רוף אויס: – רייזל,
קום, קום, קום!
עפֿנט זיך אַ פֿענצטערל,
וואַכט אויף ס'אַלטע הײַזעלע
און באַלד קלינגט אין שטילן געסל
אַ זיס קול, ס'רעדט רייזעלע:
– נאָך אַ ווײַלע וואַרט, מײַן ליבער,
באַלד וועל איך זײַן פֿרײַ,
גיי זיך נאָך אַ פּאָר מאָל איבער –
איינס, צוויי, דרײַ!
גיי איך מיר אַ פֿריילעכער,
זינג און קנאַק מיר ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך שפּרינגען
אירע דראָבנע פֿיסעלעך;
שוין אַראָפּ פֿון לעצטן טרעפּל,
כ'נעם זי ליב אַרום,
כ'גיב איר שטיל אַ קוש אין קעפּל –
– קום, קום, קום!
– כ'וועל דיך בעטן, דודל,
זאָלסט אַרויף נישט פֿײַפֿן מער.
– הערסט, ער פֿײַפֿט שוין, זאָגט די מאַמע,
זי איז פֿרום, ס'פֿאַרדריסט איר זייער,
– פֿײַפֿן – זאָגט זי – איז נישט ייִדיש,
ס'פּאַסט נאָר בלויז פֿאַר „זיי“.
גיב אַ צייכן פּראָסט אויף ייִדיש –
איינס, צוויי, דרײַ!
– כ'וועל פֿון הײַנט נישט פֿײַפֿן מער,
ד'רויף גיב איך אַ שבֿועהלע,
דיר צוליב וועל איך אַפֿילו
ווערן פֿרום, מײַן צנועהלע,
כ'וועל זײַן, ווען דו ווילסט נאָר, רייזל,
ווי דײַן מאַמע פֿרום,
יעדן שבת גיין אין קלײַזל –
קום, קום, קום!
– כ'גלייב עס דיר, מײַן ליבינקער,
און דערפֿאַר, דיר, דודל,
שטריק איך אַ שיין תּפֿילין־זעקל
מיט אַ מגן־דודל;
ווען געפֿעלן ס'וועט אין קלײַזל,
זאָגן זאָלסטו זיי:
ס'האָט געשטריקט מײַן ליבע רייזל –
איינס, צוויי דרײַ!
– כ'דאַנק פֿאַר דײַן מתּנהלע,
כ'ליב אַזוי דיך רייזעלע!
כ'ליב דײַן מאַמען, כ'ליב דאָס געסל,
כ'ליב דאָס אַלטע הײַזעלע,
כ'ליב די שטיינדלעך לעבן הײַזל –
טרעטסט אויף זיי אַרום,
הער, דײַן מאַמע רופֿט שוין: רייזל,
קום, קום, קום!
גיי איך מיר אַ פֿריילעכער,
זינג און קנאַק מיר ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך לויפֿן
אירע דראָבנע פֿיסעלעך –
ווידער שטייט פֿאַרטראַכט דאָס הײַזל,
ס'געסל ווידער שטום:
קום צו מיר אין חלום, רייזל,
קום, קום, קום!
מקור:
"מיר טראָגן אַ געזאַנג"
, Workmen's Circle Educational Department
, 1972
, 48
–49
על הגרסה: תודה לאליעזר ניבורסקי
הקלטות (8)
עיבוד: נחום היימן
ליווי: חמישיית גלבוע
שנת הקלטה: 12.1964
ליווי: חמישיית גלבוע
שנת הקלטה: 12.1964
סולנים (לפי הסדר): יואב נחשון, ורד אבן-צור, רינה פירסטנברג (זיהה: אביתר כהן)
ביצוע
עיבוד: אדי (אדמונד) הלפרן
ניצוח: משה עצמון
ליווי: תזמורת הבידור של קול ישראל
שנת הקלטה: 1960
ניצוח: משה עצמון
ליווי: תזמורת הבידור של קול ישראל
שנת הקלטה: 1960
בביצוע זה לא מושר הבית הרביעי
על השיר
האזינו לביצוע המקור היידי מאת חוה אלברשטיין.
את תאריך כתיבת השיר היידי מסר אליעזר ניבורסקי, המוסיף: השיר הוקדש לבתו של המשורר שפרה ולחתן שלה, הענריק שטאַמבערגער, לרגל חתונתם. החתונה בפועל עוד התעכבה כ-3 שנים. המקור הוא כרונולוגיה בסוף הספר: מרדכי געבירטיג, "מײַן פֿײַפֿעלע – אומבאַקאַנטע לידער“, ישׂראל־בוך, 1997. עריכה: נתן גרוס (גראָס).
תרגומים נוספים לשיר:
- יידל יטן פידל (יעקב אורלנד)
- שושנה (חיים בנציון אילון-ברניק)
- תרגום מאת יורם טהרלב (באתחלתא "שם ברחוב הצר עומד")
- תרגום מאת משה סחר - הוקלט בביצוע מייק בורשטיין
- תרגום מאת מרדכי אמתי ("רייזלי", באתחלתא "בסמטה עומד לו שם בית קט רומז אליי")
- תרגום מאת נחומי הר ציון (באתחלתא "דום עומד לו בית קט")
טקסטים נוספים שהותאמו ללחן זה:
- ראש פינה (לחן גבירטיג)
- שיכאלאך, בתקליט "איפה המרכז" של להקת פיקוד מרכז אחרי מלחמת ששת הימים.
כל מידע נוסף על אודות השיר, כולל הערות, סיפורים, צילומים – יתקבל בברכה לכתובת contact@zemereshet.co.il.