מילים (3 גרסאות)

נָטַע הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ עֵץ עוֹשֶׂה פְּרִי
תַּפּוּחַ הַמָּתוֹק
תַּפּוּחַ אֶל פִּי אוֹכֵל כִּי יִפֹּל.
לֹא אָבָה הַתַּפּוּחַ, לֹא אָבָה לְנָפְלָה
אֶל פִּי אוֹכֵל לֹא נָפַל.

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ אֶת יַעֲקֹב הַקָּטָן
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יִקְטֹף תַּפּוּחַ הַמָּתוֹק.
לֹא אָבָה זֶה יַעֲקֹב, לֹא אָבָה לְקָטְפָה
וְלֹא אָבָה הַתַּפּוּחַ, לֹא אָבָה לְנָפְלָה
אֶל פִּי אוֹכֵל לֹא נָפַל.

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ שׁוֹט, שֵׁבֶט מוּסָר
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יַחְבֹּט לְיַעֲקֹב הַקָּטָן.
לֹא אָבָה הַשּׁוֹט, לֹא אָבָה לְחָבְטָה
וְלֹא אָבָה זֶה יַעֲקֹב, לֹא אָבָה לְקָטְפָה
וְלֹא אָבָה הַתַּפּוּחַ, לֹא אָבָה לְנָפְלָה
אֶל פִּי אוֹכֵל לֹא נָפַל.

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ אוּר, אֵשׁ לֶהָבָה
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יִשְׂרֹף לַשּׁוֹט שֵׁבֶר הַמּוּסָר.
לֹא אָבָה הָאוּר, לֹא אָבָה לְשָׂרְפָה
וְלֹא אָבָה הַשּׁוֹט, לֹא אָבָה לְחָבְטָה
וְלֹא אָבָה זֶה יַעֲקֹב...

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ עֵין-מַיִם שׁוֹטְפִים
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יְכַבֶּה לָאוּר, אֵשׁ הַלֶּהָבָה.
לֹא אָבָה הָעַיִן, לֹא אָבָה לְכַבּוֹת
וְלֹא אָבָה הָאוּר, לֹא אָבָה לְשָׂרְפָה
וְלֹא אָבָה הַשּׁוֹט...

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ שׁוֹר פַּר מַקְרִין
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יִגְמָא לְעֵין מַיִם הַשּׁוֹטְפִים.
לֹא אָבָה הַשּׁוֹר, לֹא אָבָה לְגָמְאָה
וְלֹא אָבָה הָעַיִן, לֹא אָבָה לְכַבּוֹת
וְלֹא אָבָה הָאוּר...

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ שׁוֹחֵט בְּחַלָּף
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יִשְׁחֹט לַשּׁוֹר פַּר הַמַּקְרִין.
לֹא אָבָה הַשּׁוֹחֵט, לֹא אָבָה לְשָׁחְטָה
וְלֹא אָבָה הַשּׁוֹר, לֹא אָבָה לְגָמְאָה
וְלֹא אָבָה הָעַיִן...

שָׁלַח הַשֵּׁם יִתְבָּרַךְ לְמַלְאַךְ-הַמָּוֶת
שְׁלָחוֹ בִּשְׁלִיחוּת
כִּי יִטֹּל אֶת נִשְׁמַת הַשּׁוֹחֵט בְּחַלָּף.
חָפַז מַלְאַךְ-הַמָּוֶת וְאָבָה לְנָטְלָה
חָפַז הַשּׁוֹחֵט וְאָבָה לְשָׁחְטָה
חָפַז הַשּׁוֹר וְאָבָה לְגָמְאָה
חָפַז הָעַיִן וְאָבָה לְכַבּוֹת
חָפַז הָאוּר וְאָבָה לְשָׂרְפָה
חָפַז הַשּׁוֹט וְאָבָה לְחָבְטָה
חָפַז זֶה יַעֲקֹב וְאָבָה לְקָטְפָה
חָפַז הַתַּפּוּחַ וְאָבָה לְנָפְלָה
אֶל פִּי אוֹכֵל כֵּן נָפַל - הַב-הַב-הַב!
מקור: "יואל אנגל: חמישים זמירות לילדים" , יובל [Juwal], ברלין , תרפ"ג , 6 –7
על הגרסה: לְנָפְלָה, לְקָטְפָה, לְחָבְטָה וכו' - אלה הן צורות נוספות לשם הפועל (לְנָפְלָה = לִפֹּל; לְקָטְפָה = לִקְטֹף; לְחָבְטָה = לַחְבֹּט) ולא כינויי פועל (לְקָטְפָהּ = לקטוף אותה, לְחָבְטָהּ = לחבוט אותה).
האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ ביימעלע אַראָפּ,
ביימעלע זאָל באַרעלעך װאַקסן.
ביימעלע װיל ניט באַרעלעך װאַקסן,
באַרעלעך װילן ניט פֿאַלן.

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
יעקעלען אַראָפּ,
יעקעלע זאָל באַרעלעך רײַסן.
יעקעלע װיל ניט באַרעלעך רײַסן,
באַרעלעך װילן ניט פֿאַלן.

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ הינטעלע אַראָפּ,
הינטעלע זאָל יעקעלען בײַסן.
הינטעלע װיל ניט יעקעלען בײַסן,
יעקעלע װיל ניט באַרעלעך רײַסן,
באַרעלעך װילן ניט פֿאַלן.

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ שטעקעלע אַראָפּ,
שטעקעלע זאָל הינטעלען שלאָגן.
שטעקעלע װיל ניט הינטעלען שלאָגן,
הינטעלע װיל ניט…

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ פֿײַערל אַראָפּ,
פֿײַערל זאָל שטעקעלען ברענען.
פֿײַערל װיל ניט שטעקעלען ברענען,
שטעקעלע װיל ניט…

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ װאַסערל אַראָפּ,
װאַסערל זאָל פֿײַערל לעשן.
װאַסערל װיל ניט פֿײַערל לעשן,
פֿײַערל װיל ניט…

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַן עקסעלע אַראָפּ,
עקסעלע זאָל װאַסערל טרינקען.
עקסעלע װיל ניט װאַסערל טרינקען
װאַסערל װיל ניט…

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
אַ שוחטל אַראָפּ,
שוחטל זאָל עקסעלען שעכטן.
שוחטל װיל ניט עקסעלען שעכטן,
עקסעלע װיל ניט…

האָט השם־יתברך אַראָפּגעשיקט
דעם מלאך־המװת אַראָפּ,
מלאך־המװת זאָל שוחטלען טייטן.
מלאך־המװת װיל ניט שוחטלען טייטן,
שוחטל װיל ניט…

איז השם־יתברך אַליין אַראָפּ, אַליין אַראָפּ,
אוי, אַליין אַראָפּ.
מלאך־המװת װיל שוין שוחטלען טייטן,
שוחטל װיל שוין עקסעלען שעכטן,
עקסעלע װיל שוין װאַסערל טרינקען,
װאַסערל װיל שוין פֿײַערל לעשן,
פֿײַערל װיל שוין שטעקעלע ברענען,
שטעקעלע װיל שוין הינטעלען שלאָגן,
הינטעלע װיל שוין יעקעלען בײַסן,
יעקעלע װיל שוין באַרעלעך רײַסן,
באַרעלעך װילן שוין פֿאַלן.
גרסה יידית נוספת: עפּל װיל נישט פֿאַלן

דער האַר האָט געשיקט דעם פּויער אין װאַלד,
ער זאָל דעם עפּל רײַסן.
פּויער װיל נישט עפּל רײַסן,
און עפּל װיל נישט פֿאַלן.

דער האַר האָט געשיקט אַ הינטעלע אין װאַלד,
עס זאָל דעם פּויער בײַסן,
הינטעלע װיל נישט פּויער בײַסן,
פּויער װיל נישט עפּל רײַסן,
און עפּל װיל נישט פֿאַלן.

דער האַר האָט געשיקט אַ קעצל אין װאַלד,
עס זאָל דאָס הינטל קראַצן,
קעצעלע װיל נישט הינטל קראַצן,
הינטעלע װיל נישט…

דער האַר האָט געשיקט אַ שטעקן אין װאַלד,
ער זאָל דאָס קעצעלע שלאָגן,
שטעקעלע װיל נישט קעצל שלאָגן,
קעצעלע װיל נישט…

דער האַר האָט געשיקט אַ פֿײַער אין װאַלד,
עס זאָל דאָס שטעקעלע ברענען,
פֿײַער װיל נישט שטעקעלע ברענען,
שטעקעלע װיל נישט…

דער האַר האָט געשיקט אַ װאַסער אין װאַלד,
עס זאָל דאָס פֿײַער לעשן,
װאַסער װיל נישט פֿײַער לעשן,
פֿײַער װיל נישט…

דער האַר האָט געשיקט אַן אָקס אין װאַלד,
ער זאָל דאָס װאַסער טרינקען,
אָקס װיל נישט װאַסער טרינקען,
װאַסער װיל נישט…

דער האַר האָט געשיקט אַ שוחט אין װאַלד,
ער זאָל דעם אָקס שעכטן,
שוחט װיל נישט אָקס שעכטן,
װאַסער װיל נישט…

דער האַר איז געגאַנגען אַליין אין װאַלד,
ער זאָל דעם עפּל רײַסן,
שוחט װיל שוין אָקס שעכטן,
אָקס װיל שוין װאַסער טרינקען,
װאַסער װיל שוין פֿײַער לעשן,
פֿײַער װיל שוין שטעקעלע ברענען,
שטעקעלע װיל שוין קעצעלע שלאָגן,
קעצעלע װיל שוין הינטעלע קראַצן,
הינטעלע װיל שוין פּויער בײַסן,
פּויער װיל שוין עפּל רײַסן,
און עפּל װיל שוין פֿאַלן.
על הגרסה: יונה אקרמן למדה את המילים האלה מאמהּ שהייתה ילידת לודג'. (תודה לבני הנדל על ניקוד היידיש)

הקלטות (1)

תיעוד ביתי ביצוע
0:00 0:00
שנת הקלטה: 27.4.2014
מקור: אתר זֶמֶרֶשֶׁת

על השיר

החזרות בשיר הן באותו המוטיב המוכר מ"חד גדיא". ואכן נדפס השיר בספרו של יואל אנגל, "חמישים זמירות לילדים" (1923) כ"פסח-ליד", כלומר "שיר לפסח". קובץ השירים פורסם לראשונה ביידיש במוסקבה (1916, 1918) בשם "50 אידישע קינדערליעדער". באינדקס שבהוצאה בעברית מעיד אנגל על השיר כי הוא: "מפי העם, במנגינת העם".

השיר העברי תורגם מיידיש (ראו תרגומים נוספים, השם-יתברך עץ שלח, ובלחן אחר התפוחים אינם נופלים והקדוש ברוך הוא נטע אילן). ביידיש השיר מוכר בשני נוסחים: בנוסח חילוני, ובו האדון הוא ראש השרשרת; וכן בנוסח דתי ובו אלוהים הוא הסמכות העליונה, בדומה ל"חד גדיא".

כל מידע נוסף על אודות השיר, כולל הערות, סיפורים, צילומים – יתקבל בברכה לכתובת contact@zemereshet.co.il.

קישורים ומשאבים (2)

© זכויות היוצרים שמורות לזֶמֶרֶשֶׁת ו/או למחברים ו/או לאקו"ם