מילים (2 גרסאות)
לַדֶּרֶךְ אֵצֵא בַּעֲגָלָה גְּדוּשָׁה
בְּאַרְבַּעַת סוּסַי, סוּסֵי אֵשׁ;
הָעוֹלָם מְעֻרְפָּל אֲפֵלָה מְנֻדָּה,
בַּסַּעַר כָּל שְׁבִיל נִשְׁתַּבֵּשׁ.
וְיוֹ וְיוֹ סוּסֵי-יְקוֹד,
וְיוֹ וְיוֹ נִשְׁרֵי הוֹד,
הַגְבִּיהוּ קַרְקֶפֶת אֶל-עָל!
בַּרְנָשִׁים טַלְטְלוּ,
עַצְמוֹתָם דַּלְדְּלוּ
וְיוֹ, עָשָׁן יִתְגַּלְגַּל!
אֶחָד מְבַקֵּשׁ: וַי, הַדֶּרֶךְ לִי אָץ,
לָרַבִּי, רוֹפֵא לְכָל דְּוַי;
אֶחָד מִתְחַנֵּן: מָתוּן, סַע, מָתוּן,
אֲבוֹי לִי מִבְּנֵי-בְּנֵי-מֵעַי
וְיוֹ וְיוֹ סוּסֵי-יְקוֹד,
וְיוֹ וְיוֹ נִשְׁרֵי הוֹד,
כְּבָר דַּי לְפַטְפֵּט וְלִלְהֹג!
מַה בְּנֵי-שָׁמַיִם לִי?
מַה בְּנֵי-מֵעַיִם לִי?
וְיוֹ, פֻּנְדָּק לֹא רָחוֹק!
בְּאֹפֶל הַלֵּיל אֶת פָּנַי בַּפֻּנְדָּק
הָאַשְׁכְּנַזּוֹן מְקַדֵּם;
מְפֻלָּג בְּחֶשְׁבּוֹן וְגֻלְגֹּלֶת-בַּרְזֶל,
עַד שַׁחַר שׁוֹתֶה, מִתְבַּסֵּם.
אוֹי הַמּוֹזֵג הַלָּז,
אוֹי מִבְּנֵי-אַשְׁכְּנַז,
תִּזְכֶּה וְתִחְיֶה לִבְלִי חֹק,
אָנָּא הַגֵּשׁ לִי כּוֹס
בְּתַעֲצוּמוֹת וָעֹז!
וְיוֹ, מְזֹג נָא וּמְזֹג!
לָגַמְתִּי כּוֹסִית וְשֵׁנִית וּמְחַיֵּךְ
הָאַשְׁכְּנַזּוֹן בְּמִין סוֹד;
שִׁלַּמְתִּי יֵינִי בִּקְרוֹנִי וְסוּסַי,
הֵבֵאתִי הַבַּיְתָה רַק שׁוֹט.
כֵּן-כֵּן, חֵן יוֹנָתִי,
כֵּן-כֵּן, חֵן תַּמָּתִי,
בַּכִּיס אֵין פְּרוּטָה לְשַׁבָּת.
אַל נָא תִּתְאוֹנְנִי,
אַל נָא תִּתְלוֹנְנִי,
וְיוֹ, יֵשׁ חַי עֲדֵי-עַד!
בְּאַרְבַּעַת סוּסַי, סוּסֵי אֵשׁ;
הָעוֹלָם מְעֻרְפָּל אֲפֵלָה מְנֻדָּה,
בַּסַּעַר כָּל שְׁבִיל נִשְׁתַּבֵּשׁ.
וְיוֹ וְיוֹ סוּסֵי-יְקוֹד,
וְיוֹ וְיוֹ נִשְׁרֵי הוֹד,
הַגְבִּיהוּ קַרְקֶפֶת אֶל-עָל!
בַּרְנָשִׁים טַלְטְלוּ,
עַצְמוֹתָם דַּלְדְּלוּ
וְיוֹ, עָשָׁן יִתְגַּלְגַּל!
אֶחָד מְבַקֵּשׁ: וַי, הַדֶּרֶךְ לִי אָץ,
לָרַבִּי, רוֹפֵא לְכָל דְּוַי;
אֶחָד מִתְחַנֵּן: מָתוּן, סַע, מָתוּן,
אֲבוֹי לִי מִבְּנֵי-בְּנֵי-מֵעַי
וְיוֹ וְיוֹ סוּסֵי-יְקוֹד,
וְיוֹ וְיוֹ נִשְׁרֵי הוֹד,
כְּבָר דַּי לְפַטְפֵּט וְלִלְהֹג!
מַה בְּנֵי-שָׁמַיִם לִי?
מַה בְּנֵי-מֵעַיִם לִי?
וְיוֹ, פֻּנְדָּק לֹא רָחוֹק!
בְּאֹפֶל הַלֵּיל אֶת פָּנַי בַּפֻּנְדָּק
הָאַשְׁכְּנַזּוֹן מְקַדֵּם;
מְפֻלָּג בְּחֶשְׁבּוֹן וְגֻלְגֹּלֶת-בַּרְזֶל,
עַד שַׁחַר שׁוֹתֶה, מִתְבַּסֵּם.
אוֹי הַמּוֹזֵג הַלָּז,
אוֹי מִבְּנֵי-אַשְׁכְּנַז,
תִּזְכֶּה וְתִחְיֶה לִבְלִי חֹק,
אָנָּא הַגֵּשׁ לִי כּוֹס
בְּתַעֲצוּמוֹת וָעֹז!
וְיוֹ, מְזֹג נָא וּמְזֹג!
לָגַמְתִּי כּוֹסִית וְשֵׁנִית וּמְחַיֵּךְ
הָאַשְׁכְּנַזּוֹן בְּמִין סוֹד;
שִׁלַּמְתִּי יֵינִי בִּקְרוֹנִי וְסוּסַי,
הֵבֵאתִי הַבַּיְתָה רַק שׁוֹט.
כֵּן-כֵּן, חֵן יוֹנָתִי,
כֵּן-כֵּן, חֵן תַּמָּתִי,
בַּכִּיס אֵין פְּרוּטָה לְשַׁבָּת.
אַל נָא תִּתְאוֹנְנִי,
אַל נָא תִּתְלוֹנְנִי,
וְיוֹ, יֵשׁ חַי עֲדֵי-עַד!
מקור:
"זמר עם: קובץ לפולקלורה מוסיקלית יהודית [תרגומים מיידיש]"
, ניימן, תל אביב
, תש"ו
, 144
–145
פאָר איך מיר ארויס אין א ענגער בויד,
מיט פערדעלעך פיר אין דער ברייט;
א חושך, א װיוגע, מען זעט נישט די װעלט,
די װעגן פאר שאָטן, פארװייט.
װיאָ, װיאָ, פערדעלעך,
װיאָ, װיאָ, אָדלערלעך,
הויבט נאָר די קעפעלעך הויך!
פירט די פארשוינדעלעך,
טרייסעלט די ביינדעלעך,
װיאָ, אז גיין זאָל א רויך!
איין פארשוין בעט מיך: רבי יודל, פאָרט גיך,
איך דארף דאָך צום גוטען יודען;
א צװייטער בעט מיך: פאמעליכקא פאָרט
אוי, מיינע מערידן...
װיאָ, װיאָ, פערדעלעך,
װיאָ, װיאָ, אָדלערלעך,
הערט נישט װאָס ס'ריידען די לייט!
װאָס מיר, גוטע יודעלעך
װאָס מיר, מערידעלעך,
װיאָ, א קרעטשמע איז ניט װייט!
געקומען אין א קרעטשמע שפעט אין דער נאכט
און טרעף דאָרט א דייטשל ביים װאָג;
א יוד, א בעל חשבון, איין אייזערנער קאָפ,
און ער מאכט א לחיים ביז טאָג.
אוי, אוי, קרעטשמערל,
, אוי, אוי, דייטשעלע,
לעבן זאָלט איר לאנגע יאָר!
גיט מיר א כוס'ע
אָבער א גרויסע-
װיאָ! גיט נאָך א פאָר!
גענומען א כוס'ע, א צװייטע און – יאָ,
ער שמייכלט און פרייט זיך, מיין דייטש;
פארטרונקען די פערדעלעך, פארטרונקען די בויד
געקומען אהיים מיט דער בייטש...
יאָ, יאָ װייבעלע,
יאָ, יאָ טייבעלע,
א גראָשען אויף שבת נישטאָ!
נאָר שא, שא, זאָרג נאָר נישט,
שא, שא, קלאָג נאָר נישט,
װיאָ! א גאָט איז נאָך דאָ!!!
מיט פערדעלעך פיר אין דער ברייט;
א חושך, א װיוגע, מען זעט נישט די װעלט,
די װעגן פאר שאָטן, פארװייט.
װיאָ, װיאָ, פערדעלעך,
װיאָ, װיאָ, אָדלערלעך,
הויבט נאָר די קעפעלעך הויך!
פירט די פארשוינדעלעך,
טרייסעלט די ביינדעלעך,
װיאָ, אז גיין זאָל א רויך!
איין פארשוין בעט מיך: רבי יודל, פאָרט גיך,
איך דארף דאָך צום גוטען יודען;
א צװייטער בעט מיך: פאמעליכקא פאָרט
אוי, מיינע מערידן...
װיאָ, װיאָ, פערדעלעך,
װיאָ, װיאָ, אָדלערלעך,
הערט נישט װאָס ס'ריידען די לייט!
װאָס מיר, גוטע יודעלעך
װאָס מיר, מערידעלעך,
װיאָ, א קרעטשמע איז ניט װייט!
געקומען אין א קרעטשמע שפעט אין דער נאכט
און טרעף דאָרט א דייטשל ביים װאָג;
א יוד, א בעל חשבון, איין אייזערנער קאָפ,
און ער מאכט א לחיים ביז טאָג.
אוי, אוי, קרעטשמערל,
, אוי, אוי, דייטשעלע,
לעבן זאָלט איר לאנגע יאָר!
גיט מיר א כוס'ע
אָבער א גרויסע-
װיאָ! גיט נאָך א פאָר!
גענומען א כוס'ע, א צװייטע און – יאָ,
ער שמייכלט און פרייט זיך, מיין דייטש;
פארטרונקען די פערדעלעך, פארטרונקען די בויד
געקומען אהיים מיט דער בייטש...
יאָ, יאָ װייבעלע,
יאָ, יאָ טייבעלע,
א גראָשען אויף שבת נישטאָ!
נאָר שא, שא, זאָרג נאָר נישט,
שא, שא, קלאָג נאָר נישט,
װיאָ! א גאָט איז נאָך דאָ!!!
מקור:
"140 פאלקסלידער [שירי עם]"
, גיטלין, ורשה
, [1918/1925] 1930
, 109
–111
הקלטות (4)
על השיר
התרגום נדפס בשירון "זמר עם" שבו תרגומים מאת דב סדן ושמשון מלצר. לא ידוע מי משניהם תרגם את השיר הזה (או שהתרגום הוא שיתוף פעולה).
נוסחים עבריים נוספים:
- בעל העגלה (אתחלתא: לדרך לי אצא), תרגום חיים בנציון אילון-ברניק
- בעל עגלה (אתחלתא: רכוב על דוכני), תרגום אפרים פישל ברזין.
- שיר העגלון, שיר מקומי מקיבוץ גבת בעקבות השיר המקורי
כל מידע נוסף על אודות השיר, כולל הערות, סיפורים, צילומים – יתקבל בברכה לכתובת contact@zemereshet.co.il.